سجع در ادبیات دری

سجع

سجع  :در لغت به معنای سخن قافیه دار گفتن است

در اصطلاح ادبی : همسانی دو یا چند واژه در

الف : حرف آخر

ب: وزن

ج: در حرف آخر و وزن

نکته1 : سجع در نثر حکم قافیه در نظم را دارد

نکته 2: در بین انواع سجع سجع متوازن نمی تواند در شعر قافیه قرار بگیرد چون در حرف اخر اختلاف دارند

نکته 3- برای بوجود آمدن آرایه ی سجع حداقل دو جمله در مقابل هم قرار می گیرند

نکته 4: به  نثری که سجع داشته باشد(( نثر مسجع )) و به شعری که سجع در درون بیت دارد (( شعر مسجع )) می گویند

انواع سجع :

الف: مطرف   اشتراک در حرف آخر و اختلاف در وزن

بنده را به مال توان خرید آزاد را به اعمال

ب: متوازی  اشتراک در وزن و حرف آخر

مانند : الهی نام تو ما را جواز  مهر تو ما را جهاز   شناخت تو ما را امان لطف تو ما را عیان

ج: متوازن اشتراک در وزن و اختلاف در حرف آخر

الهی من غلام آن معصیتم که مرا به عذر آرد و از آن طاعت بیزارم که مرا به عجب آرد

نکته 5: بهترین و با اهمیت ترین سجع سجع متوازی می باشد

نکته 6- اگر دو سجع متوازی در کنار هم بیایند آرایه ی ازدواج به وجود می آید

اگر رفیق شفیقی درست پیمان باش     به جفایی و قفایی نرود عاشق صادق

انواع قافیه

الف : قافیه ی بیرونی : همان قافیه ای است که در آخر مصراع عای بیت یا شعر می آید و می توان با تشخیص آن به قالب شعر پی برد

ب: قافیه ی میانی اگر یک بیت را به چهار قسمت ( هر مصراع دو قسمت ) تقسیم کنیم و در پایان قسمت های 1و2و3کلمات هم قافیه بیاوریم شعر دارای قافیه میانی می باشد

آن کیست کز راه کرم بامن وفا داری کند     بر جای بدکاری چو من یک دم نکوکاری کند

اول به بانگ نای و نی آرد به دل پیغام وی    آنگه به یک پیمانه می بامن وفا داری کند

      دلبر که جان فرسود از او کام دلم نگشود ازاو    نومید نتوان بود از او باشد که دل داری کند

 گفتا منش فرموده ام تا با تو طراری کن        گفتم گره نگشوده ام زان طره تا من بوده ام       

    پشمینه پوش تند خو از عشق نشنیدست بو            از مستیش رمزی بگو تا ترک هشداری کند

چون من گدای بی نشان مشکل بود یاری چنان       شلطان کجا عیش نهان با رند بازاری کند

     از بند و زنجیرش چه غم آن کس که عیاری کند زان طره پر پیچ خم سهل است اگر بینم ستم

شد لشگرغم بی عدد از بخت می خواهم مدد      تا فخر دین عبد الصمد باشد که غم خواری کند

با جشم پر نیرنگ او حافظ نکن اهنگ او              کان طره شبرنگ او بسیار طراری کند

ج: قافیه ی درونی : یک بیت علاوه بر قافیه بیرونی در درون خود قافیه های متعدد دارد

یار مرا غار مرا عشق جگرخوار مرا      یار تویی غار تویی خواجه نگهدار مرا



نوح تویی روح تویی فاتح و مفتوح تویی       سینه مشروح تویی بر در اسرار مرا





نور تویی سور تویی دولت منصور تویی       مرغ که طور تویی خسته به منقار مرا





قطره تویی بحر تویی لطف تویی قهر تویی      قند تویی زهر تویی بیش میازار مرا ( قافیه میانی )

آرایه ی ترصیع : قرار گرفتن سجع های متوازی مقابل هم در دو جمله یا دو مصراع یک بیت شعر

الهی            دانایی   ده   که   در  راه   نیفتیم

                بینایی   ده   که   در   چاه   نیفتیم

                     زبانش   توان   ستایش   نداشت

                   روانش    گمان   نیایش   نداشت

آرایه ی موازنه: قرار گرفتن سجع های متوازن مقابل هم

زشت   باید  دید و  انگارید خوب

زهر  باید  خورد و انگارید قند

هم عقل دویده در رکابت 

هم شرع خزیده در پناهت

نکته 7: در مثال آخر شاید بپرسید که( خزیده و دویده ) سجع متوازی هستند چرا موازنه است  چون آرایه ی ترصیع همه ی سجع ها باید سجع متوازی باشند   پس اگر در دو جمله یا دو مصرع مثلا هشت سجع دو به دو مقابل هم قرار گرفتند و از این هشت تا هفت تا از آنها سجع متوازی بود و یکی سجع متوازن بهتر است که بگوییم آرایه ی موازنه دارد

 

نکا ت تربیتی - اگر پسر نوجوان دارید، حتماً بخوانید

                                                                          نکا ت تربیتی - اگر پسر نوجوان دارید، حتماً بخوانید

شاید بتوان یکی از مهم‌ترین مسوولیت‌ها و وظایفی را که والدین در مقابل نوجوانان خود دارند وظیفه تربیتی آن‌ها به شمار آورد؛ وظیفه‌ای که اگر خوب و درست از عهده آن برآیند، نتیجه‌اش آینده‌ای درخشان و مطمئن برای فرزندان است.:

تربیت پسر نوجوان حالا اگر می‌خواهید به عنوان والدینی دلسوز و مسئول، آینده جسمی و روانی پسران خود را تأمین کنید، رعایت این نکات را فراموش نکنید:

۱) پدر و مادر قبل از هر دوست ناباب یا جامعه ناسالمی می‌توانند رفتارهای پرخطر را به فرزندان شان بیاموزند. نتیجه تازه‌ترین تحقیقات روی بیش از ۲۰۰۰ نوجوان که به مصرف سیگار و مواد مخدر و… اعتیاد داشتند، نشان داده که ۴۰ تا ۶۰ درصد از این نوجوانان، برای اولین بار نحوه استعمال مواد دخانی را در خانه و توسط والدین خود آموخته‌اند؛ بنابراین اولین گام در دور نگه داشتن فرزندان از مواد مخدر، استعمال‌نکردن آن‌ها توسط والدین و به ویژه در منزل است.

۲) شما نمی‌توانید از نوجوانتان توقع داشته باشید که مدام در محیط‌های آلوده و در مجاورت افراد معتاد قرار داشته باشد و هیچ تمایل یا حس کنجکاوی نسبت به مصرف مخدرها از خود نشان ندهد؛ بنابراین از رفت و آمد با دوستان یا اقوامی که اقدام به مصرف مخدرها جلوی اعضای خانواده می‌کنند، خودداری کنید.

۳) با پرهیز از رذایل اخلاقی مانند دروغگویی، خشم و عصبانیت بی‌موقع یا ناسزاگفتن، الگوی رفتاری مناسبی برای نوجوانتان باشید.

۴) بسیاری از پدران دوست دارند آینده‌ای را که برای خود متصور بوده‌اند و به آن نرسیده‌اند برای پسرانشان ترسیم کنند، اما خیلی از افسارگسیختگی‌ها و فاصله‌های بین والد و فرزند از همین جا شروع می‌شود. شما به عنوان یک پدر خوب، فقط وظیفه شناساندن راه‌های صحیح و غلط به فرزندتان و مشورت کردن با او در مورد علاقه‌مندی‌هایش را دارید و بهتر است انتخاب نهایی را به عهده فرزندتان بگذارید.

۵) بسیاری از پسران از گوش دادن به نصیحت‌ها و توصیه‌های همیشگی گله‌مندند و فکر می‌کنند که نصیحت بیش از حد یعنی عدم اعتماد خانواده و کوچک شمردن آن‌ها. شما می‌توانید با خریدن انواع کتاب‌ها یا فیلم‌های آموزنده، فرزند خود را نسبت به مسائل و مشکلات موجود در جامعه به طور غیرمستقیم آگاه کنید.

۶) پسران در سنین نوجوانی علاقه خاصی به استقلال، جدا شدن از خانواده و پیوستن به گروه هم‌سالان دارند و نگرانی بسیاری از والدین، از ناشناخته بودن دوستان فرزندشان نزد آن‌هاست.

شما برای اینکه هم فرزندتان را خوشحال کنید و هم با دوستان جدیدش بیشتر آشنا شوید، می‌توانید هر چند وقت یک بار، یک مهمانی دوستانه ترتیب دهید و دوستان فرزندتان را هم با خانواده‌هایشان به صرف یک عصرانه ساده دعوت کنید. شما می‌توانید برای تسلط بیشتر به روابط فرزندتان هم، ماهی یک بار، یک برنامه کوهنوردی با دوستان فرزندتان و خانواده آن‌ها بچینید.

۷) از تحقیر، توهین یا مقایسه‌کردن پسرتان با دیگران به شدت پرهیز کنید؛ چون انجام این اعمال موجب پرخاشگر و زورگو شدن آن‌ها در آینده می‌شود و این گونه فرزندان تحقیر شده بعد از رسیدن به استقلال سعی می‌کنند با توسل به زور وجود و قدرتشان را به دیگران اثبات کنند.

۸) پسران، پدران آینده‌اند و باید مسوولیت‌پذیر بار بیایند؛ بنابراین انجام برخی از کارهای خانه را حتی اگر خیلی کم و پیش پا افتاده باشند به عهده پسرتان بگذارید؛ کارهایی مانند خرید نان یا گذاشتن کیسه زباله بیرون از منزل.

۹) پسران در سنین نوجوانی علاقه زیادی به دیده و پذیرفته شدن از طرف جامعه دارند؛ بنابراین برای این کار اقدام به عوض کردن ظاهر و نوع پوشش خود می‌کنند. در مواجهه با این گونه مسائل، شما نباید با پرخاشگری و توهین فرزندتان را از تغییر ظاهرش منع کنید، بلکه باید با زبانی خوش و دلیل و منطق مناسب، او را تشویق به پذیرفته شدن از راه‌های دیگری غیر از تغییر ظاهر غیر متعارف کنید. از او بخواهید که رشته هنری یا ورزش مورد علاقه‌اش را به صورت حرفه‌ای ادامه دهد و موفقیت‌ها و قهرمانی‌های پیاپی‌اش سبب غرور و افتخار خودش و شما باشد.

۱۰) آزادی مفرط ، بیشتر مخرب است نه موثر. شما با آزاد گذاشتن فرزند پسرتان در هر زمینه‌ای و برآورده کردن همه نیازهای او، فردی متکبر و خودخواه از او می‌سازید و موجب می‌شوید که او فکر کند در همه مکان‌ها و زمان‌ها، هر کاری که دلش بخواهد می‌تواند انجام دهد، اما وقتی طی زندگی با مسائلی غیر از آنچه باب میل اوست روبرو شود، یأس و ناامیدی سراسر وجودش را فرا می‌گیرد و عاقبت این نوجوانان چیزی نمی‌شود جز احساس پوچی و…

۱۱) پسرها عمدتا عهده‌دار چرخاندن چرخ مالی و اقتصادی زندگی در آینده هستند؛ بنابراین بهتر است پدران، آن‌ها را با مسائل و مشکلات مالی و حساب و کتاب و نحوه صحیح پول خرج کردن آشنا کنند و از نوجوانی پس انداز کردن و صرفه‌جویی را به آن‌ها یاد دهند.

۱۲) این یک باور غلط است که دخترها بیشتر از پسرها به محبت نیاز دارند. پسرها هم به اندازه دخترها به محبت و حمایت عاطفی خانواده‌شان احتیاج دارند؛ پس وظیفه یک پدر یا مادر مهربان که به فکر سلامت روان فرزندش است، رعایت تعادل و عشق ورزی به همه فرزندان است.

۱۳) معمولاً پسرها با پدرانشان راحت‌ترند و بهتر می‌توانند مشکلاتشان را با آن‌ها در میان بگذارند؛ بنابراین به عنوان یک پدر مسوول، روزی یک ساعت از وقتتان را به پسرتان اختصاص دهید و او را در راه حل مشکلاتش یاری کنید. فقط حواستان باشد که خشونت و پرخاش، جایی در راهنمایی‌هایتان نداشته باشد تا فرزندتان از مشورت کردن با شما پشیمان نشود و مشکلاتش را خارج از خانه و به روش‌های نادرست حل نکند.

۱۴) پسربچه‌ها علاقه شدیدی به بازی‌های خشن کامپیوتری دارند. برای جلوگیری از ناراحتی‌های جسمی و روحی فرزندتان، از تنها و آزاد گذاشتن او برای ساعت‌ها بازی با کامپیوتر خودداری کنید.

۱۵) بد نیست که حساب دخل و خرج فرزندتان را داشته باشید و دورادور بدانید که او پول‌هایش را چه طور خرج می‌کند. شاید باور نکنید اما خرید سیگار می‌تواند به سادگی خریدن یک بسته آدامس یا پفک باشد!

۱۶) به پسرتان بیاموزید که زورگویی و قلدری راه معقول و پسندیده‌ای برای رسیدن به خواسته‌ها نیست؛ بنابراین بهتر است برای حل مشکلاتش راه‌های منطقی و آرام را پیش گیرد تا محبوبیتش پیش اطرافیان بیشتر شود.

۱۷) پسرها به خاطر موقعیت خانوادگی خاصی که در آینده دارند و باید مسوول و مدیر یک زندگی شوند، نیاز زیادی به اعتماد به نفس بالا دارند. شما می‌توانید با سپردن کارهای مهم به پسرتان و گفتن این جمله که «من می‌دانم تو به بهترین شکل ممکن این کار را انجام می‌دهی» اعتماد به ‌نفس فرزندتان را بالا ببرید و حس مفید بودن را به او القا کنید.

۱۸) با مسوولان و مشاوران مدرسه او در تماس باشید تا بتوانید از تغییرات احتمالی روانی یا تحصیلی فرزندتان خبردار باشید.

۱۹) برای این که پسرتان احساس نکند به خاطر جنسش هیچ محدودیتی ندارد، قوانین خانواده را بنویسید و به دیوار اتاقش بچسبانید و حتماً ساعات ورود و خروج را طبق مقررات خانواده درج کنید و اگر دیدید که او از حدش تجاوز کرد، بنا به روحیاتش، تنبیه یا تشویقی برایش در نظر بگیرید تا بهتر شرایط خانواده را بپذیرد.

۲۰) جوری رفتار نکنید که فرزندتان احساس کند برای هر کاری باید نظر شما را رعایت کند و حق انتخاب در هیچ زمینه‌ای را ندارد، این رفتار او را سرخورده می‌کند. انتخاب رنگ اتاق، لباس یا نوع تغذیه را به عهده خودش بگذارید.

۲۱) هیچ گاه در برابر دختر یا فرزند کوچک‌ترتان به پسرتان نگویید که تو بزرگی یا پسری و این رفتارها از تو بعید است. عادلانه قضاوت کنید و به فرزندانتان بیاموزید که به یکدیگر احترام بگذارند و حقوق یکدیگر را هم رعایت کنند.

 

Top of Form

از انتشارات انجمن جوانان بارز روضه

 

 

آدرس :- قریه روضه جوار شاهراه کابل قندهار کوچه مسجد جامع ختم المرسلین